Dit document is ook beschikbaar in dit niet-normatieve formaat: PDF
Dit document valt onder de volgende licentie:
Creative Commons Attribution 4.0 International Public License
Dit is een werkversie die op elk moment kan worden gewijzigd, verwijderd of vervangen door andere documenten. Het is geen door het TO goedgekeurde consultatieversie.
Naast onderdelen die als niet-normatief gemarkeerd zijn, zijn ook alle diagrammen, voorbeelden, en noten in dit document niet-normatief. Verder is alles in dit document normatief.
De trefwoorden AANBEVOLEN, MAG, MOET, MOET NIET, MOETEN, OPTIONEEL, VEREIST, ZOU en ZOU NIET in dit document moeten worden geïnterpreteerd als in BCP 14 [RFC2119] [RFC8174] als, en alleen als deze in hoofdletters zijn weergegeven, zoals hier getoond.
ODRL-AP-NL is het applicatieprofiel op [ODRL] 2.2 voor het beschrijven en publiceren van toegangsbeleid binnen de Nederlandse overheid, opgesteld in de werkgroep Federatieve Toegangsverlening (FTV). Het profiel beschrijft alleen wat bovenop ODRL 2.2 en de ODRL Visualisation Note [ODRL-VIS] komt (delta-principe). Deze versie is een skelet na de werksessie van 6 oktober 2026. De hoofdstructuur volgt die sessie; de werkgroep vult de secties.
Baseline. [ODRL] 2.2 en [ODRL-VIS].
ODRL (Open Digital Rights Language) biedt een gestandaardiseerde, machine-leesbare taal voor het eenduidig beschrijven van rechten, beperkingen en verplichtingen met betrekking tot digitale content, gegevens en services.
ODRL-AP-NL definieert een applicatieprofiel op ODRL waarmee gegevensaanbieders en -afnemers toegangsbeleid voor gegevensverwerkingen bij het uitvoeren van overheidstaken eenduidig kunnen omschrijven en beschikbaar maken.
Nederlandse overheden (Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen) en instellingen uit de (semi-)publieke sector.
toegangsbeleid voor gegevensverwerkingen bij het uitvoeren van overheidstaken
Buiten scope:
Niet normatief
Toegangsbeleid bestaat op meerdere niveaus. Dit profiel onderscheidt twee assen: het object waartoe toegang wordt verleend, en de stap in de totstandkoming van het beleid.
| Niveau | Object | Vraag die het beleid beantwoordt | Voorbeeld |
|---|---|---|---|
| Stelsel | een afsprakenstelsel of voorziening | onder welke voorwaarden treedt een organisatie toe | het afsprakenstelsel van het Federatief Datastelsel; de aansluitvoorwaarden uit het Logisch Ontwerp BRP |
| Dataset | een dataset uit een catalogus [DCAT-AP-NL] | onder welke voorwaarden krijgt een afnemer de dataset, en welke beperkingen gelden voor het gebruik | de systematische verstrekking uit de BRP |
| Informatiemodel | objecttypen, attributen en relaties binnen de dataset | wat mag een afnemer binnen de dataset | de gegevens in de bijlagen van een autorisatiebesluit |
| Applicatie | een API, met operaties en velden | welke gebruiker krijgt in welke context welke operatie en welke velden | het beleid dat een Policy Decision Point uitvoert, zie 4.6.1 Toets tegen technisch beleid |
Het informatiemodelniveau beschrijft de gegevens los van de techniek. Het applicatieniveau beschrijft de technische toegang. Dat niveau kan zich herhalen: in een keten heeft elke schakel eigen applicatiebeleid.
Op elk niveau kan beleid drie stappen doorlopen: een aanbod (odrl:Offer), een verzoek (odrl:Request) en een overeenkomst (odrl:Agreement), zie 4.2.1 Relaties tussen Offer, Request en Agreement. Een aanbod stelt de voorwaarden voor iedere afnemer. Een overeenkomst legt vast wat voor één afnemer geldt.
| Niveau | Aanbod | Overeenkomst |
|---|---|---|
| Stelsel | de toetredingsvoorwaarden | de toetreding van één organisatie |
| Dataset | de voorwaarden waaronder de dataset wordt verstrekt | de verstrekking aan één afnemer, met haar beperkingen |
| Informatiemodel | de gegevens die verstrekt kunnen worden | de gegevens die één afnemer krijgt |
| Applicatie | de operaties en velden die een API biedt | de toegang van één applicatie of gebruiker |
prov:wasDerivedFrom tussen de policies; odrl:partOf tussen de doelobjecten.
1 - relatie domeinspecifieke ODRL profielen 2 - 3 - 4 - wel in scope; niet perse normatief - odrl evaluator of AuthZEN dynamiek
De sleutelwoorden MOET, MOET NIET, VEREIST, MAG NIET, ZOU MOETEN, ZOU NIET MOETEN, AANBEVOLEN en OPTIONEEL in dit document worden geïnterpreteerd zoals beschreven in [rfc2119].
Brugtabel
| Nederlandse term | ODRL-term | herkomst | sectie |
|---|---|---|---|
| partij | odrl:Party |
ODRL 2.2 | 4.3 Partijen |
| doelgroep | odrl:PartyCollection |
ODRL 2.2 | 4.3 Partijen |
| … | … | … | … |
Baseline. De eisen die [ODRL] 2.2 al stelt; de profielverklaring volgens [ODRL-PROFILE-BP].
Overzicht normatieve uitspraken
| nr | uitspraak | niveau (MOET / AANBEVOLEN / MAG) | sectie |
|---|---|---|---|
| 1 | SHOULD: asset types (hiërarchieën) | ZOU MOETEN | 4.5 Assets |
| 2 | Een overheidsorganisatie als partij wordt geïdentificeerd met haar TOOI-identifier | AANBEVOLEN | 4.3 Partijen |
| 3 | Een doelgroep wordt gemodelleerd als PartyCollection, niet als Party | AANBEVOLEN | 4.3 Partijen |
| 4 | Een PartyCollection voor een maatschappelijke doelgroep draagt met dct:type het begrip uit een beheerd register (TOOI) |
MOET | 4.3 Partijen |
| 5 | Een PartyCollection is met skos:exactMatch of skos:closeMatch gekoppeld aan verwante begrippen, zoals de DPV-categorie |
MAG | 4.3 Partijen |
| 6 | Een Request op een aanbod verwijst met prov:wasDerivedFrom naar de Offer |
MOET | 4.2.1 Relaties tussen Offer, Request en Agreement |
| 7 | Een Agreement verwijst met prov:wasDerivedFrom naar de Offer die zij aanvaardt en naar de Request die zij beantwoordt |
MOET | 4.2.1 Relaties tussen Offer, Request en Agreement |
| 8 | Een constraint met apnl:conformsToPolicy heeft apnl:verwerkingsverzoek als leftOperand en een verwijzing naar technisch beleid als rightOperand |
MOET | 4.6.1.1 Operator apnl:conformsToPolicy |
| 9 | Een technische constraint is getypeerd als dpv:TechnicalMeasure en verwijst met prov:wasDerivedFrom naar de voorwaarden die zij afdwingt |
AANBEVOLEN | 4.6.1.1 Operator apnl:conformsToPolicy |
| 10 | Een voorwaarde die organisatorisch wordt ingevuld is getypeerd als dpv:OrganisationalMeasure |
MAG | 4.6.1.1 Operator apnl:conformsToPolicy |
| 11 | Eigenschappen uit properties van een verwerkingsverzoek staan als RDF-eigenschap op de knoop zelf |
MOET | 4.6.1.3 Klasse apnl:Verwerkingsverzoek |
| 12 | Een verwerkingsverzoek in JSON is met een JSON-LD-context naar de Linked Data-weergave te vertalen | MOET | 4.6.1.3 Klasse apnl:Verwerkingsverzoek |
Baseline. Het informatiemodel van [ODRL] 2.2.
Baseline. [ODRL] 2.2: de klasse Policy; [ODRL-VIS] §4 (links tussen policies) en §5 (versies en tijd).
Het profiel gebruikt vier beleidssoorten: odrl:Set, odrl:Offer, odrl:Request en odrl:Agreement.
De beleidssoorten odrl:Ticket en odrl:Assertion uit [ODRL-VOCAB] gebruikt het profiel niet.
odrl:Ticket en odrl:Assertion verbiedt of alleen niet beschrijft, en of hetzelfde geldt voor odrl:Privacy.
Baseline. [ODRL] 2.2: de beleidssoorten Offer en Agreement; [ODRL-VOCAB]: Request.
De relatie tussen een aanbod, een verzoek en een overeenkomst is een prov:wasDerivedFrom tussen de policies, volgens [ODRL-VIS] §4. De beleidssoorten aan beide kanten bepalen de betekenis.
| Van | Naar | Betekenis |
|---|---|---|
odrl:Request |
odrl:Offer |
het verzoek vraagt om het aanbod |
odrl:Agreement |
odrl:Offer |
de overeenkomst aanvaardt het aanbod |
odrl:Agreement |
odrl:Request |
de overeenkomst beantwoordt het verzoek |
Een odrl:Request op een aanbod MOET met prov:wasDerivedFrom naar die odrl:Offer verwijzen. Een odrl:Agreement MOET met prov:wasDerivedFrom verwijzen naar de odrl:Offer die zij aanvaardt en, als er een verzoek aan voorafging, naar die odrl:Request.
prov:wasDerivedFrom blijft tot ODRL 3 ze definieert.
Het is AANBEVOLEN om een overheidsorganisatie als odrl:Party te identificeren met haar identifier uit [TOOI], als IRI van de partij. TOOI kent een register per soort organisatie, zie 6.1 TOOI. De identifier verwijst naar de registratie met naam, soort en overige kenmerken van de organisatie; een policy herhaalt die niet en volstaat met een rdfs:label.
Het is AANBEVOLEN om een doelgroep (alle burgers, de inwoners van een gemeente, de medewerkers van een afdeling) te modelleren als odrl:PartyCollection, niet als odrl:Party. Een subset is een PartyCollection met odrl:source naar de bredere collectie en een odrl:refinement die de subset afbakent.
Een PartyCollection voor een maatschappelijke doelgroep MOET met dct:type het begrip voor die doelgroep uit een beheerd register dragen. Voor Nederlandse doelgroepen is dat het begrippenschema doelgroep van [TOOI]. Daarnaast MAG de collectie met skos:exactMatch of skos:closeMatch worden gekoppeld aan verwante begrippen, zoals de categorieën van betrokkenen in [DPV] voor internationale uitwisseling. Een subset erft het type van haar odrl:source en herhaalt het niet.
| Doelgroep | TOOI | DPV |
|---|---|---|
| burger | tooikern:c_f6ae0e63 |
dpv:Citizen |
| bedrijf | tooikern:c_58a8bb1a |
dpv:ForProfitOrganisation |
| overheid | tooikern:c_43cbb495 |
dpv:GovernmentalOrganisation |
| ambtenaar | tooikern:c_f63e6a72 |
dpv:Employee (ruimer: elke werknemer) |
| volwassene | dpv:Adult |
|
| kind | dpv:Child |
DPV kent verder onder meer dpv:Patient, dpv:Student, dpv:Immigrant, dpv:AsylumSeeker, dpv:ElderlyHuman en dpv:VulnerableHuman; TOOI heeft daarvoor geen tegenhangers. Het voorvoegsel tooikern: staat voor https://identifier.overheid.nl/tooi/def/thes/kern/.
De leftOperand van de refinement benoemt het kenmerk waarop de subset is gebaseerd.
De refinement bepaalt wie tot de doelgroep behoort, niet hoe de PDP het kenmerk bij een toegangsverzoek vaststelt.
odrl:LeftOperand; het voorbeeld gebruikt foaf:age. De lijst van erkende leftOperands komt in 6.2 Erkende leftOperands.
Meerdere groepen. Een PartyCollection heeft ten hoogste één odrl:source, en meerdere refinements vormen een doorsnede. Een vereniging van groepen wordt daarom niet als één collectie vastgelegd, maar als een regel per groep, of als subsets van een bestaande, ruimere collectie. Bij opsombare partijen, zoals organisaties, MAG het lidmaatschap ook per partij met odrl:partOf worden vastgelegd.
org:Role, NORA-rollen)Baseline. [ODRL] 2.2: de klassen Permission, Prohibition en Duty.
Baseline. [ODRL] 2.2: de klassen Asset en AssetCollection.
Baseline. [ODRL] 2.2: de klassen Constraint en LogicalConstraint, en refinements op Action, Asset en Party.
De leftOperands die het profiel erkent, staan in 6.2 Erkende leftOperands.
Een constraint met de operator apnl:conformsToPolicy koppelt een regel aan het technische beleid dat haar afdwingt. De toets zelf is de beoordeling van een verwerkingsverzoek volgens [AUTHZEN-NLGOV].
Het voorvoegsel apnl: staat voor https://standaarden.overheid.nl/odrl-ap-nl/.
apnl:conformsToPolicy is een odrl:Operator met het label "voldoet aan beleid".
Voor een constraint met deze operator geldt:
apnl:verwerkingsverzoek zijn."decision": true uit [AUTHZEN] oplevert.De constraint staat naast de andere voorwaarden van de regel, op dezelfde plaats: als odrl:constraint op de regel of als odrl:refinement op de handeling. Zij is de voorwaarde die een Policy Decision Point technisch uitvoert; de andere voorwaarden beschrijven de norm.
Het is AANBEVOLEN om de constraint te typeren als dpv:TechnicalMeasure uit [DPV] en met prov:wasDerivedFrom te laten verwijzen naar de voorwaarden van dezelfde regel die het technische beleid afdwingt, volgens [ODRL-VIS] §7. Een voorwaarde waarnaar geen technische constraint verwijst, wordt niet technisch afgedwongen.
Een voorwaarde MAG als dpv:OrganisationalMeasure worden getypeerd. Dat legt vast dat zij door organisatorisch beleid wordt ingevuld en niet, of nog niet, door technisch beleid.
apnl:verwerkingsverzoek is een odrl:LeftOperand. De waarde is het verwerkingsverzoek dat wordt beoordeeld, een apnl:Verwerkingsverzoek.
Een apnl:Verwerkingsverzoek is de Linked Data-weergave van een Access Evaluation-verzoek uit [AUTHZEN], met alle gegevens die nodig zijn om de beslissing te nemen.
| AuthZEN | Linked Data |
|---|---|
subject |
apnl:subject, één knoop |
action |
apnl:action, één knoop |
resource |
apnl:resource, één knoop |
context |
apnl:context, één knoop |
type van subject en resource |
rdf:type van de knoop |
id van subject en resource |
de IRI van de knoop |
name van action |
de IRI van de knoop |
properties |
RDF-eigenschappen van de knoop |
Elke eigenschap uit properties MOET als RDF-eigenschap op de knoop zelf staan. Het verzoek bevat geen aparte knoop voor de verzameling eigenschappen.
Een verwerkingsverzoek in JSON MOET met een JSON-LD-context naar deze weergave te vertalen zijn [JSON-LD11]. De context MAG properties daarvoor als @nest declareren.
Een subprofiel MAG een subklasse van apnl:Verwerkingsverzoek definiëren die vastlegt welke eigenschappen subject, action, resource en context dragen.
apnl:Verwerkingsverzoek het technische beleid verwacht. Kandidaten: een leftOperand per subprofiel onder apnl:verwerkingsverzoek; een eigenschap van het technische beleid waarnaar de rightOperand verwijst.
odrl:Party, action als odrl:Action, resource als odrl:Asset), zodat een verzoek rechtstreeks tegen de partijen, handelingen en doelobjecten van een regel te leggen is.
Baseline. [ODRL-VOCAB]: de ODRL-namespace en het profielmechanisme; [ODRL-PROFILE-BP].
Baseline. [DCAT-AP-NL] en [DCAT-3] §6.4.22 (odrl:hasPolicy).
apnl:conformsToPolicy operator definieren (bij 4.6 Constraints en refinements, voorbereid)[TOOI] (Thesauri en Ontologieën voor Overheidsinformatie, KOOP) levert de identifiers van overheidsorganisaties en de begrippenschema's waarnaar het profiel verwijst. De registers en schema's staan in 6.1 TOOI.
Baseline. Vocabulaires die [ODRL] 2.2 en [ODRL-VIS] al hergebruiken: rdf, rdfs, xsd (fundament en datatypes), dct en skos (metadata en termdefinities: dct:title, dct:creator, dct:issued, dct:modified, dct:replaces, dct:isReplacedBy, skos:definition, skos:note), vcard en foaf (partijen en typen); daarnaast de W3C-vocabulaires org (org:Role) en prov ([PROV-O]).
prov:hadPrimarySource naar het besluit/de wet (bij 4.1 Policy, voorbereid)odrl:uid identifier (bij 4.1 Policy, voorbereid)prov:wasDerivedFrom of apnl:___ (bij 4.2 Offer, Request en Agreement, voorbereid)org:Role ? (bij 4.3 Partijen, voorbereid)apnl:.... ? (bij 4.3 Partijen, voorbereid)odrl:purpose naar dpv:Purpose (bij 4.6 Constraints en refinements, voorbereid)odrl:deliveryChannel -> ?? (bij 4.6 Constraints en refinements, voorbereid)Baseline. [ODRL-VOCAB]: de Common Vocabulary.
Beheerder: KOOP. Basis-IRI https://identifier.overheid.nl/tooi/.
Organisatieregisters (tooi/id/), één per soort organisatie:
| Soort organisatie | Register | Voorbeeld |
|---|---|---|
| gemeente | gemeente/ |
gemeente/gm0363 (gemeente Amsterdam) |
| provincie | provincie/ |
provincie/pv27 (provincie Noord-Holland) |
| waterschap | waterschap/ |
waterschap/ws0151 (waterschap Groot Salland) |
| ministerie | ministerie/ |
ministerie/mnre1034 (ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) |
| zelfstandig bestuursorgaan | zbo/ |
zbo/zb000300 |
| samenwerkingsorgaan (gemeenschappelijke regeling) | so/ |
so/so0596 (Zuidelijke Rekenkamer Noord-Brabant en Limburg) |
| Caribisch openbaar lichaam | col/ |
col/col01 (openbaar lichaam Bonaire) |
| overige overheidsorganisatie | oorg/ |
oorg/oorg10117 (Logius) |
Elke identifier verwijst naar de registratie van de organisatie, met haar klasse uit de TOOI-ontologie (tooiont:Gemeente, tooiont:Ministerie, tooiont:Zbo, alle onder tooiont:Overheidsorganisatie). Gebruik in het profiel: 4.3 Partijen.
Het profiel definieert één eigen leftOperand, apnl:verwerkingsverzoek. Voor het overige verklaart het bestaande eigenschappen als odrl:LeftOperand, met per operand de bron, het datatype en het gebruik in het profiel.
| leftOperand | Bron | Datatype | Gebruik |
|---|---|---|---|
foaf:age |
FOAF | xsd:integer, jaren |
leeftijd van een partij, 4.3 Partijen |
apnl:verwerkingsverzoek |
dit profiel | apnl:Verwerkingsverzoek |
het verzoek dat tegen technisch beleid wordt getoetst, 4.6.1 Toets tegen technisch beleid |
Baseline. [ODRL-VIS]; [AUTHZEN-NLGOV].